بیماریهای کبدکبد در بسیاری از اعمال حیاتی دخالت دارد. بنابر این با بروز اختلال در کار کبد انتظار وقوع علائم زیادی می‌رود ولی به علت ظرفیت جبران بالای کبد اغلب بیماری‌های کبدی تا مراحل پیشرفته علامت خاصی را نشان نمی‌دهند. اغلب علائم اولیه علائم غیراختصاصی بوده و در بسیاری از بیماری‌ها دیده می‌شوند.
از بارزترین علائم بیماری‌های کبد خستگی و بی‌اشتهایی، تهوع و استفراغ و علائم شبیه آنفلوانزا است. چنان که مشاهده می‌شود این علائم بارها در بسیاری از افراد تجربه شده، پس نمی‌تواند عاملی برای تشخیص هپاتیت باشد ولی در صورت طول کشیدن، پیدا نشدن علت دیگری برای بروز آنها و همراهی با علائم اختصاصی‌تر می‌توانند شک پزشک را برانگیزند.
در این فصل هدف بررسی علائم اختصاصی‌تر بیماری‌های کبدی است.
1ـ زردی (یرقان):
مشهورترین نشانه بیماری‌های کبدی در بین مردم زردی است. به علت عدم اطلاع بسیاری از مردم زردی را معادل هپاتیت یعنی یک بیماری می‌دانند. در حالی که زردی نشانه بیماری است نه خود بیماری. علت زرد شدن بیمار رسوب رنگدانه‌ای به نام بیلی‌روبین در مخاطات مثل سفیدی چشم و پوست می‌باشد. با توجه به سیر سوخت و ساز این رنگدانه نشانه زردی می‌تواند به علت اختلالات خونی، بیماری‌های کبدی، بیماری‌های عفونی، مصرف برخی مواد شیمیایی و غذایی مثل هویج باشد. پس زردی به تنهایی نمی‌تواند دال بر بیماری کبدی باشد.
شکل
چگونه می‌توان عوامل مختلفی را که باعث زردی می‌شوند تشخیص داد؟
 برخی نشانه‌های بالینی قبل از کمک گرفتن از آزمایشگاه می‌تواند راهگشا باشد. در صورتی که زردی به علت مصرف زیاد مواد کاروتن‌دار مثل هویج باشد مخاطات درگیر نیستند یعنی چشم بیمار زرد نمی‌شود. زردی حاصل از بیماری‌های خونی معمولاً به رنگ کهربایی است در حالی که زردی ناشی از بیماری‌های کبدی به نارنجی نزدیکتر است. وجود تب همزمان با زردی عموماً نشانه بیماری‌های عفونی نظیر تب مالت است در حالی که در هپاتیت زردی پس از قطع تب عارض می‌گردد.
برخی زردی‌ها هم به علت نقص‌های ژنتیکی است. در یک بیماری موسوم به ژیلبرت نقص برداشت بیلی‌روبین توسط سلول‌های کبدی باعث زرد شدن پوست و چشم‌ها می‌شود. این بیماری به هیچ وجه خطرناک نیست و زردی آن متناوب بوده و در صورت خستگی و گرسنگی بروز کرده و یا تشدید می‌شود. معمولاً چنین سابقه‌ای در بستگان فرد وجود دارد. این نقص نیازی به درمان نداشته و فقط باید به فرد مبتلا از نظر بی‌خطر بودن بیماری اطمینان داد.
آیا زردی که در برخی نوزادان تازه متولد شده رؤیت می‌شود یک بیماری کبدی است؟
 علت زرد شدن نوزادان بستگی به زمان وقوع دارد. در صورتی که این زرد شدن پس از روز سوم و تا پایان هفته اول تولد باشد زردی فیزیولوژیک نامیده شده و به علت تغییرات خونی نوزاد است و خطری ندارد. ولی از جهت اطمینان و در صورت بالاتر رفتن از حد معینی معمولاً نوزاد بستری شده و برخی آزمایش‌های لازم انجام می‌شود. در صورتی که سطح بیلی‌روبین خیلی بالا باشد برای جلوگیری از صدمه بیلی‌روبین به بافت مغز نیاز به تعویض خون پیدا می‌شود.
شکل
در صورتی که زردی پس از هفته اول تولد بروز کند ممکن است به علت مصرف شیر مادر باشد که می‌بایست شیر قطع و پس از چند روز مجدداً شروع شود. در این صورت هیچ خطری نوزاد را تهدید نمی‌کند. در صورتی که زردی همراه با تشنج، خوب شیر نخوردن و سایر علائم باشد احتمالاً نقص‌های ژنتیکی و آنزیمی نادر در کار است که باید با پزشک مجرب و متخصص مشورت کرد و شیرهای مخصوص برای بیمار تجویز شود. در هر صورت زردی نوزاد در اغلب موارد منشأ کبدی ندارد و واگیردار نیست.
آیا زردی واگیردار است؟
 این پرسش بارها و بارها توسط مردم پرسیده شده است. چنان که گفته شد زردی بیماری نیست بلکه صرفاً نشانه‌ای از یک بیماری است. بنابر این باید علت زمینه‌ای آن را یاقت. در صورتی که منشاء آن بیماری عفونی (ویروس، میکروب) باشد واگیردار بوده و در صورتی که عامل آن به فرد دیگری سرایت کند می‌تواند باعث بروز زردی شود.
2ـ درد و احساس سنگینی سمت راست شکم:
در برخی بیماری‌های کبدی به علت التهاب و هجوم سلول‌های دفاعی کبد متورم شده و حجمش افزایش می‌یابد. چون کبد در داخل یک پوسته لیفی محکم قرار دارد این افزایش حجم باعث کشیده شدن پوسته و احساس درد می‌شود. البته درد یافته شایعی نبوده و اغلب مبهم و ضعیف است.
شایان ذکر است اگر منشاء درد کیسه صفرا و علت آن انسداد مجرای خروجی باشد درد شدید بوده و به صورت متناوب (یعنی همراه با شدت و ضعف) است. برخی بیماران هم به همان علت افزایش حجم کبد از احساس سنگینی در ناحیه بالا و راست شکم شکایت دارند.
3ـ تورم پاها:
با اختلال کارکرد کبد و عدم تولید مناسب آلبومین، مایع جاری در داخل رگ‌ها از نظر فیزیکی توانایی باقی ماندن در رگ‌ها را نداشته و از آنها خارج و وارد فضای بین بافتی سلول‌ها می‌شود. مایع به علت وزنی که دارد به پایین‌ترین نقطه یعنی پاها می‌رود. در طول روز که فرد می‌ایستد و یا نشسته است مایع در پاها جمع شده و باعث تورم تا مچ و در موارد شدیدتر ساق، ران و حتی نواحی تناسلی می‌شود. ورم ناشی از بیماری های کبدی سفت بوده و در صورت فشار دادن با انگشت حفره ناشی از آن مدتی باقی مانده و به این ترتیب از ورم ناشی از بیماری‌های قلبی مجزا می‌شود. بیماری‌های قلبی و کلیوی هم ممکن است باعث تورم پاها شوند.
شکل
4ـ بزرگی کبد و طحال:
با التهاب کبد و تجمع خون در آن سلول‌های کبدی بزرگتر از حالت عادی شده و از زیر دنده‌ها خارج می‌شود. لمس بافت کبد در شکم و در فواصل زیاد از دنده تحتانی معمولاً نشانه یک بیماری تلقی شده و باید بررسی شود. خون طحال از طریق ورید مخصوصی به نام پورت به کبد تخلیه می‌شود. در صورت بروز هر اختلالی در کبد این عمل با مشکل مواجه شده و خون در طحال جمع می‌شود. بنابر این اندازه طحال بزرگ شده و باعث احساس درد و سنگینی در ناحیه چپ شکم و نیز لمس این عضو به صورت یک توده می‌شود.
5ـ تمایل به خونریزی:
در صورت شکسته‌شدن پوشش طبیعی رگ نیاز به پلاکت‌ها و عوامل انعقادی است. در بیماری‌های کبدی ساخت عوامل انعقادی دچار اختلال شده و زمان خونریزی بیش از حالت طبیعی طول می‌کشد به این ترتیب در بدن بیمار با ضربات عاید ممکن است خونریزی روشن و یا مناطق کبودی مشاهده شود.
6ـ تظاهرات هورمونی:
بسیاری از هورمون‌ها در خون توسط آلبومین حمل می‌شوند. از مهمترین این هورمون‌ها هورمون جنسی زنانه یا استروژن است در صورت کاهش آلبومین سطح آزاد این هورمون در خون افزایش یافته، آثار فعالیت زیاد آن به خصوص در مردان دیده می‌شود این علائم به صورت بزرگ شدن سینه‌ها، کوچک شدن بیضه‌، کاهش تمایلات جنسی (هر 3 علامت فوق در مردان دیده می‌شود) و قرمز شدن کف دست‌ها (در هر دو جنس) می‌باشند.
7ـ تظاهرات پوستی:
بجز زردی که در ابتدا به آن اشاره شد، برخی تظاهرات نادر پوستی همراه مشکلات کبدی دیده می‌شود. از مشکلات شایع‌تر می‌توان لکه‌های سیاه روی صورت و از مشکلات نادر می‌توان به لکه‌های سیاه وسیع پشت گردن (آکانتوز نیگرانس) و برجستگی رگ‌های سطحی پوست که نمای خال یا حاشیه رشته‌ای دارند (خال عنکبوتی) اشاره کرد.
8ـ آسیت:
آسیت به معنی تجمع آب و مایع در حفره شکم می‌باشد و در بین مردم به آب آوردن شکم مشهور است. مکانیسم تولید آسیت شبیه به تورم پاهاست یعنی کاهش آلبومین علت اصلی محسوب می‌شود، به علت خروج مایع و کاهش حجم مایع داخل رگ‌ها بیمار احساس تشنگی می‌کند در نتیجه مقداری مایع می‌نوشد که این مایع باز هم در رگ حفظ نشده و وارد فضای شکم می‌شود. بنابر این یک چرخه معیوب به وجود می‌آید که حاصل آن تشدید آسیت است. تجمع مایع در شکم و خون معمولاً حجم زیادی داشته و منجر به افزایش ناگهانی اندازه شکم و نیز وزن می‌شود.

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ٤:۳٠ ‎ب.ظ ; ۱۳٩٠/٦/٢٠